Bong bóng AI đến bao giờ mới nổ?
Và người 35+ cần chuẩn bị gì trước khi điều đó xảy ra?
Năm 2006-2007, lúc đó tôi “sống khá khỏe” với công việc… “cài win dạo”
Do mày mò với máy tính, mạng mẽo từ sớm nên tôi có khả năng cài Windows cho cả văn phòng ở Sài Gòn bằng đĩa CD crack mua ngoài vỉa hè. Chỉ 5.000 đồng một cái. Cài xong trong đĩa còn được tặng kèm Office, Photoshop, đủ thứ.
Thời đó không ai trong văn phòng hỏi bản quyền, vì nói thật cũng chẳng ai biết bản-quyền-là-cái-gì. Không ai hỏi tôi học ở đâu, máy chạy được là xong. Tôi thì được mọi người rất nể, cũng chẳng ai dám nói nặng gì với tôi. Bởi lỡ máy móc, mạng mẽo có chuyện gì nó đếch giúp cho!
Nói thật lúc đó tôi không biết mình học mấy cái đó làm gì. Có thể do hay tò mò, hoặc tôi cũng mường tượng ra là máy tính đang thay đổi cách người ta làm việc, và tôi muốn hiểu nó hơn những người xung quanh một chút.
Hồi tưởng một chút, ấy mà mới đó mà cũng đã 20 năm rồi!
Mới đó mà bong bóng dotcom cũng đã nổ được 26 năm rồi!
Tuần này tôi đọc tin toàn thấy IPO. Anthropic nộp đơn IPO bí mật, định giá sát 1.000 tỷ USD.
Một công ty chưa có lợi nhuận. Sản phẩm chính là chatbot. Định giá ngang Apple năm 2011. Và mọi người đang xếp hàng mua. Và lúc này lại thấy nhiều người bắt đầu nhắc đến bong bóng AI liệu có xảy ra.
Bên cạnh đó OpenAI cũng lên kế hoạch IPO 852 tỷ, khủng hơn nữa là SpaceX (sau khi sát nhập vào luôn xAI) định giá 1,77 nghìn tỷ sẽ IPO vào ngày 12/6 này.
Cái không khí này nghe quen lắm
Cùng tôi điểm lại vài con số, sự kiện bạn sẽ thấy ớn ớn:
Năm 2025 và 2026, cổ phiếu AI kéo toàn bộ thị trường Mỹ đi lên. Nvidia một mình đóng góp khoảng 1/4 đến 1/3 mức tăng của S&P 500 năm 2024. Alphabet đẩy kế hoạch chi tiêu hạ tầng AI năm 2026 lên khoảng 175-185 tỷ USD, rồi còn có cập nhật cao hơn nữa. Microsoft, Meta, Google, mỗi lần earnings call (họp báo cáo thu nhập) chỉ cần nhắc đến AI là cổ phiếu lại có phản ứng.
Mới đây tại sự kiện công nghệ ở Đài Bắc, CEO Nvidia - Jensen Huang khen ngợi công ty Marvell Technology với vai trò trong việc xây dựng hạ tầng AI toàn cầu. Ngay sau đó giá cổ phiếu của Marvell đã chứng kiến mức tăng lịch sử, vọt lên hơn 32% trong một phiên giao dịch.
Vâng chỉ với 1 lời khen!
Ba IPO đang được chờ đợi nhất hiện nay: OpenAI (~852 tỷ USD), Anthropic (~965 tỷ USD), SpaceX (từ khoảng 780 tỷ USD đến mức mục tiêu có thể lên tới 1,77 nghìn tỷ USD). Cộng lại là một con số khổng lồ. Tất cả đều thuộc về những công ty chưa chứng minh được lợi nhuận bền vững.
Ngoài ra còn…
Có một vòng lặp vốn đang hình thành trong thế giới AI, và nó khiến tôi nhớ tới những chu kỳ cũ: công ty công nghệ đầu tư vào công ty AI, rồi chính công ty AI lại dùng số tiền đó để mua sản phẩm và dịch vụ của những công ty công nghệ ấy. Chip, cloud, data center, mô hình nền tảng… tất cả bỗng trở thành vừa là người bán, vừa là người mua, vừa là nhà đầu tư của nhau.
Nvidia cam kết rót 30 tỷ USD vào OpenAI, trong khi OpenAI tiếp tục là một trong những khách hàng lớn nhất của hạ tầng tính toán; cùng lúc đó, OpenAI vừa được định giá 852 tỷ USD sau vòng gọi vốn 122 tỷ USD, và Anthropic chạm mức 965 tỷ USD sau vòng 65 tỷ USD.
Nhìn bề ngoài, đây là bằng chứng cho niềm tin cực lớn vào AI. Nhưng nhìn sâu hơn, nó cũng cho thấy một vòng xoay vốn rất quen: tiền đi từ nhà đầu tư sang startup, từ startup quay lại nhà cung cấp hạ tầng, rồi doanh thu của nhà cung cấp lại được dùng để kể tiếp câu chuyện tăng trưởng. Khi mọi mắt xích đều hưởng lợi từ việc giá trị được đẩy lên, thị trường rất dễ nhầm giữa nhu cầu thật và dòng tiền đang tự nuôi nhau
Ở Việt Nam thì gần như chiến lược nào cũng có chữ “AI”. Nghị quyết 57, luật AI, chiến lược bán dẫn, trung tâm dữ liệu, AI Made in Vietnam. Viettel nói về các mô hình rất lớn. FPT, các tập đoàn lớn, các ngân hàng, bất động sản, ai cũng có một “chiến lược AI”. Mỗi hội thảo đều có panel về “chuyển đổi số với AI”.
Ngay cả tôi cũng nói - ghĩ đến… AI mỗi ngày (không biết bạn có thế không?)
Tôi không nói những điều này là xấu. Tôi nói: cái không khí này, tôi đã thấy một vài lần rồi
Bạn còn nhớ giai đoạn năm 2017 khi Bitcoin lần đầu chạm 20.000 USD, lúc đó công ty nào cũng muốn gắn chữ “blockchain” vào chiến lược phát triển.
Bạn còn nhớ năm 2025 mới đây khi Bitcoin chạm 126.000 USD, lúc đó quốc gia nào cũng muốn xây dựng quỹ dự trữ BTC. Công ty nào cũng thu mua BTC cho vào bảng cân đối kế toán.
Tháng 3 năm 2000
Nasdaq chạm đỉnh 5.048 điểm. Trước đó 5 năm, chỉ số này tăng hơn 400%.
Pets.com, website bán thức ăn thú cưng online, IPO tháng 2/2000 với định giá 300 triệu USD dù chưa có lãi. Webvan huy động 375 triệu USD để giao tạp hóa tận nhà. Kozmo.com hứa giao hàng trong 1 giờ ở các thành phố lớn của Mỹ. Ai cũng có lý do để tin vào họ. Internet đang thay đổi mọi thứ, và điều đó là thật. Và họ chỉ cần gắn chữ .com vào phía sau tên công ty.
Tháng 10 năm 2002, Nasdaq còn 1.114 điểm. Mất khoảng 78% trong 30 tháng.
Pets.com phá sản sau 9 tháng lên sàn. Webvan đóng cửa. Kozmo biến mất.
Vấn đề không phải là công nghệ sai. Vấn đề là định giá đã chạy xa hơn thực tế nhiều năm ánh sáng.
Ai còn sống và tại sao?
Amazon mất khoảng 90% giá trị từ năm 1999 đến 2001, từ 113 USD xuống 5,51 USD. Bezos không bỏ cuộc. Ông cắt chi phí, tập trung vào logistics thật sự, rồi xây AWS năm 2006. Đến 2010, Amazon đã trị giá gấp nhiều lần đỉnh dotcom.
Google không IPO năm 1999. Họ chờ đến 2004, sau khi bong bóng xì hơi hoàn toàn, với mô hình kinh doanh rõ ràng và lợi nhuận thật. Hôm nay Google là một trong những công ty đồ sộ nhất thế giới.
Cisco mất 86% giá trị sau dotcom. Nhưng hạ tầng mạng họ bán vẫn chạy đến tận hôm nay. Người mua cổ phiếu Cisco ở đỉnh bong bóng thì thua. Người dùng thiết bị Cisco để xây doanh nghiệp thì thắng.
Sau đó là Facebook ra đời, Youtube, Substask, Tiktok… cho tới tận bây giờ.
Điều còn lại sau dotcom không phải là internet biến mất. Mà là người tạo ra giá trị thật thì tồn tại, người chạy theo FOMO thì mất tiền.
Tôi nghĩ AI sẽ đi theo hướng tương tự.
Vì như tôi đã kể đầu bài viết, năm 2007 tôi vẫn đang ngồi cài Windows cho cả văn phòng ở Sài Gòn
Tôi ghép ảnh, làm hiệu ứng với Photoshop, đủ thứ. Bong bóng dotcom đã nổ được 5 năm, nhiều người lúc đó vẫn còn hoang mang về công nghệ.
Tôi thì từ lâu vẫn giữ tinh thần không hoang mang. Tôi học cài Windows. Rồi học Photoshop. Rồi học làm đồ họa. Rồi sau đó nữa… học viết blog. Rồi tìm hiểu về Bitcoin, blockchain hồi còn ít người quan tâm. Rồi bây giờ đến AI.
Không phải vì tôi nhìn xa hơn người khác. Mà vì ngồi cài Windows lậu cho cả văn phòng dạy tôi một thứ:
công nghệ nào rồi cũng thành nền tảng. Và người học sớm hơn vài năm luôn có lợi thế không cân xứng so với người học sau.
Dotcom nổ nhưng không xóa được máy tính. Crypto crash không xóa được blockchain. Bong bóng AI nếu nổ cũng sẽ không xóa được AI.
Thứ bị xóa là những ai đã trả giá quá cao cho kỳ vọng, và những ai nghĩ rằng chỉ cần gắn tên công nghệ vào là đủ.
Bạn ở đâu trong chu kỳ này
Nếu bạn đang ở độ tuổi 35-55 và đang đọc bài này, bạn có một thứ người 22 tuổi không có: bạn đã sống qua đủ chu kỳ để phân biệt được cái gì là hype và cái gì là nền tảng.
Tôi không có lời khuyên đầu tư. Nhưng có vài thứ tôi đang tự nhắc mình.
Mua cổ phiếu AI vì "mọi người đang mua" là lý do tệ nhất có thể có. Người giàu sau dotcom không phải là người mua Pets.com, mà là người mua Amazon ở 5,51 USD sau khi bong bóng nổ.
Biết "dùng AI" ở mức cơ bản sẽ không đủ sau 2 năm nữa. Người còn giá trị là người hiểu AI đủ sâu để ứng dụng vào một lĩnh vực cụ thể của họ: tài chính, giáo dục, sản xuất, thiết kế, y tế, marketing. Không phải người biết viết prompt để tạo ảnh đẹp.
Giai đoạn FOMO là thời điểm tốt nhất để thực nghiệm, vì các công ty đang đốt tiền giành thị phần và hầu hết tool đang rẻ hoặc miễn phí. Tận dụng điều đó để học, không phải để đầu tư. AI đang ở ngay trong giai đoạn này.
Năm 2001-2005, Việt Nam không có nhiều startup internet. Nhưng những người âm thầm học công nghệ, xây sản phẩm, hiểu thị trường trong giai đoạn đó, họ là người dẫn đầu làn sóng tiếp theo. FPT Software, VNG, những công ty đó được xây trong hoặc ngay sau dotcom. Lịch sử có thể lặp lại theo cách tương tự.
Bong bóng nổ là bình thường
Tôi không biết bong bóng AI nổ năm nào. Không ai biết. Người nói chắc là đang đoán. Chúng ta không ai biết trước tương lai, nhưng tôi khá chắc hiện nay đang là giai đoạn rất FOMO của AI
Khi bong bóng AI nổ, hoặc xẹp xuống, nó không xóa công nghệ AI. Nó xóa định giá ảo và lọc ra những người thật sự tạo ra giá trị. Sau khi bong bóng xẹp, nó cũng loại bỏ những người học AI vì thấy ai cũng học, nhưng sẽ lọc ra những người vẫn còn ứng dụng AI vào công việc.
Đó là tin tốt, nếu bạn đang ở phía người dùng AI vào công việc chứ không phải học AI vì sợ bị bỏ lỡ.
Với tôi, mỗi lần một làn sóng công nghệ mới nổi lên, tôi chọn học trước, dùng trước, cảm nhận trước khi nó thành bắt buộc.
Cái đó không thay đổi dù bong bóng có nổ hay không. Tôi vẫn học!
Bạn nghĩ có bong bóng AI không & sau đó bạn còn dùng AI không?