Điểm Chạm Tuần #7 - Tuần Việt Nam tăng tốc
Người Việt đang học AI nhanh nhất khu vực. Nhưng tuần này tôi nhận ra một rủi ro ít ai nói tới.
Tuần này tôi vẫn đang ở Mỹ du lịch cùng gia đình, điểm thú vị nhất là lần đầu tiên tôi tận mắt thấy rất nhiều xe Cybertruck của Elon. Ngoài ra cũng thèm đồ ăn Việt Nam lắm rồi.
Theo báo cáo của Microsoft, tỷ lệ áp dụng AI tại Việt Nam đã đạt 26.5%, tăng từ 21.2% hồi nửa đầu năm 2025. Con số này đưa Việt Nam lên vị trí thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Singapore (63.4%).
Tôi đọc đi đọc lại. Không phải vì nó quá cao, mà vì tốc độ. Chỉ trong khoảng một năm, tỷ lệ tăng hơn 5 điểm phần trăm. Người Việt không đứng ngoài làn sóng AI. Chúng ta đang ở giữa nó.
Nhưng cùng tuần đó, có một tin thứ hai đi ngược chiều, và tôi nghĩ nó quan trọng không kém.
Phần 1: AI tuần này - Việt Nam tăng tốc, nước Mỹ siết cửa
Trong khi người Việt áp dụng AI nhanh, thì ở Mỹ, chính phủ vừa siết chặt kiểm soát xuất khẩu các mô hình AI tiên tiến.
Cụ thể: Anthropic, công ty tạo ra Claude, buộc phải tạm ngưng quyền truy cập vào các model mới nhất (Fable 5 và Mythos 5) ở một số thị trường quốc tế, theo chỉ thị an ninh từ chính quyền Mỹ. Người dùng ở Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam và nhiều nơi khác bị ảnh hưởng. Chuyên gia bắt đầu dùng một từ đáng suy nghĩ: nguy cơ "chư hầu trí tuệ", tức là tình trạng nhiều quốc gia phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ AI do một nước kiểm soát.
Hai tin này đặt cạnh nhau vẽ ra một bức tranh tôi muốn bạn thấy. Việt Nam đang chạy rất nhanh để học và dùng AI. Nhưng phần lớn công cụ chúng ta đang dùng (ChatGPT, Claude, Gemini) đều do các công ty Mỹ kiểm soát, và có thể bị giới hạn bất cứ lúc nào vì lý do chính trị mà chúng ta không quyết định được. Nghe giống như tình trạng chúng ta phụ thuộc vào các mạng xã hội của Mỹ bao năm qua!!!
Tôi nghĩ gì?
Đây không phải lý do để ngừng học AI. Ngược lại, nó là lý do để học sâu hơn, chứ không chỉ học cách bấm nút. Một người chỉ biết gõ lệnh cho ChatGPT sẽ kẹt cứng nếu một ngày ChatGPT bị chặn hoặc tăng giá gấp đôi. Một người hiểu bản chất cách AI hoạt động, biết dùng nhiều công cụ thay thế nhau, biết chạy cả model mã nguồn mở chạy trên máy của mình, thì không phụ thuộc vào một cánh cửa duy nhất. Sự tự chủ không đến từ việc dùng AI nhiều, mà từ việc hiểu nó đủ để không bị kẹt khi một nguồn bị cắt.
Tôi tin các mô hình AI local sẽ có cơ hội phát triển (tôi cũng đang chạy một số tác nhân AI qua mô hình Hermes - một AI chạy cục bộ trên máy tính). Sắp tới tôi sẽ có bài viết hướng dẫn chi tiết trên CHẠM
Vài tin AI khác trong tuần: SpaceX vừa hoàn tất đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu) lớn nhất lịch sử, đưa Elon Musk thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên. SpaceX cũng mua lại Cursor, một công cụ lập trình bằng AI rất được giới kỹ sư ưa dùng. Và một bài học nhỏ mà tôi thấy đắt: hãng kiểm toán KPMG phải rút lại một báo cáo vì nó chứa thông tin sai do AI bịa ra. AI giỏi, nhưng tin nó mù quáng thì trả giá.
Phần 2: Kinh tế - một tuần đổi chiều hai lần
Nếu bạn theo dõi thị trường tuần này mà thấy chóng mặt, bạn không một mình. Tin tức đổi chiều hai lần chỉ trong vài ngày.
Đầu tuần, tin lớn nhất là tích cực: Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Giá dầu hạ nhiệt, nỗi lo lạm phát giảm theo. Thị trường thở phào, tài sản rủi ro tăng giá.
Nhưng đến cuối tuần, chiều gió đổi. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed, tức ngân hàng trung ương Mỹ) họp và giữ nguyên lãi suất ở mức 3.50% đến 3.75%. Vấn đề nằm ở giọng điệu: 9 trong số 19 quan chức Fed dự báo sẽ phải tăng lãi suất ít nhất một lần nữa trước cuối năm, vì lạm phát vẫn dai dẳng quanh 4.2%. Thị trường chứng khoán Mỹ quay đầu giảm hơn 1%.
Thêm một dấu mốc lịch sử: Ngân hàng Trung ương Nhật (BoJ) nâng lãi suất lên 1%, mức cao nhất trong 31 năm. Nhật là nền kinh tế lớn cuối cùng giữ lãi suất gần 0 suốt nhiều thập kỷ. Khi cả Nhật cũng phải tăng, đó là tín hiệu lạm phát toàn cầu chưa hạ.
Việt Nam vẫn giữ nhịp riêng. 5 tháng đầu năm, sản xuất công nghiệp tăng 8.8%, bán lẻ tăng 11.8%. FDI và xuất khẩu đều tích cực. Áp lực duy nhất đáng kể là tỷ giá USD/VND, do đồng USD mạnh khi lãi suất Mỹ còn cao.
Tôi nghĩ gì?
Tuần này là một bài học sống động về thứ tôi hay nói. Thị trường không chạy theo một câu chuyện, nó chạy theo câu chuyện mới nhất. Thứ Hai ai cũng lạc quan vì hòa bình. Thứ Sáu ai cũng lo vì Fed. Cùng một tài sản, cùng một tuần, hai tâm trạng trái ngược. Người bị cuốn theo từng tin sẽ mua đỉnh bán đáy liên tục. Người có một khung nhìn dài hạn thì đọc tin để hiểu, không để phản ứng. Tôi thuộc nhóm thứ hai, không phải vì giỏi hơn, mà vì đã trả học phí cho nhóm thứ nhất nhiều năm trước.
Phần 3: ₿ Bitcoin - lên đỉnh tuần rồi trả lại
Bitcoin tuần này phản chiếu y hệt nhịp đổi chiều của kinh tế.
Khi tin hòa bình Mỹ-Iran ra (giữa tuần), BTC tăng vọt lên vùng 67.000 USD, có lúc chạm 67.250. Ethereum còn tăng mạnh hơn, khoảng 11% trong một ngày. Có người đã vội gọi đây là khởi đầu của một "mùa xuân crypto".
Rồi khi Fed phát tín hiệu cứng rắn cuối tuần, BTC trả lại phần lớn, lùi về vùng 64.000 đến 66.000 USD. Ethereum về quanh 1.750 đến 1.800 USD.
Đằng sau biến động giá, có vài tín hiệu dài hạn đáng ghi nhận. BlackRock, quỹ quản lý tài sản lớn nhất thế giới, ra mắt một quỹ ETF Bitcoin mới. Sàn Coinbase đang chuyển hướng kinh doanh, bớt phụ thuộc vào phí giao dịch, tập trung sang phái sinh và tài sản token hóa. Đây là những bước đi của các tổ chức tính chuyện nhiều năm, không phải vài tuần.
Ở Việt Nam, chương trình thí điểm crypto vẫn dự kiến khởi động quý 3 năm nay, và sắp có một hội nghị về token hóa tài sản thật (RWA Summit) tại Hà Nội.
Tôi nghĩ gì?
Tôi để ý là mỗi lần có tin địa chính trị lớn, Bitcoin phản ứng nhanh hơn cả vàng. Điều đó nói lên một chuyện: Bitcoin giờ đã là một tài sản vĩ mô thực sự, gắn chặt với lãi suất, dầu, và chính sách, chứ không còn là một góc tách biệt của giới công nghệ như 10 năm trước. Với người mới, điều này vừa tốt vừa khó. Tốt vì nó được công nhận. Khó vì nó không còn đi theo logic riêng, mà chịu chung mọi cơn gió của thị trường toàn cầu.
Điều tôi mang theo tuần này
Có một câu hỏi đọng lại trong đầu tôi sau khi đọc hết tin tuần này.
Người Việt đang học và dùng AI nhanh thứ nhì khu vực. Đó là tin tuyệt vời. Nhưng phần lớn công cụ chúng ta dùng lại nằm trong tay người khác, có thể bị siết bất cứ lúc nào. Và thị trường tài chính thì đổi chiều trong vòng một tuần theo những quyết định ở Washington hay Tokyo mà chúng ta không kiểm soát được.
Điểm chung của cả hai chuyện là sự phụ thuộc. Và cách duy nhất tôi biết để bớt phụ thuộc không phải là tránh né, mà là hiểu sâu hơn. Hiểu AI đủ để không kẹt khi một công cụ bị cắt. Hiểu thị trường đủ để không hoảng khi tin đổi chiều. Hiểu để tự chủ, chứ không chỉ để theo kịp.
Tốc độ là điểm mạnh của Việt Nam tuần này. Nhưng tôi tin điều giữ chúng ta đứng vững về lâu dài không phải là chạy nhanh, mà là hiểu sâu thứ mình đang chạy cùng.
Tuần tới tôi sẽ theo dõi xem diễn biến của thị trường tài chính & AI cũng như BTC giữ được vùng 64.000 hay không. Nếu có tin gì bạn muốn tôi đào sâu, reply email này.
-Ngọc ở Chạm